Plav

Stara džamija u Plavu izgrađena je 1471. godine u Starom gradu okruženom bedemima. To je bio period vladavine sultana Mehmeda II Osvajača (vladao 1451-1481). Zato je u narodu poznata kao Carska džamija. Izgrađena je na kupastom uzvišenju, pa je svojim položajem dominirala gradom. Ona je i najstarija džamija na ovom području, a od postojećih džamija i u Crnoj Gori. Obnavljana je u nekoliko navrata: 1869. a temeljito je renovirana 1887. i 1970. godine. Tada joj je zamijenjena dotrajala drvena munara. Sredstvima Zavoda za kulturu Plava, a pod nadzorom Zavoda za zaštitu spomenika kulture sa Cetinja džamija je ponovo restaurirana 1986. godine i u njenom haremu izgrađen je šadrvan. Godine 1990. Odbor Islamske zajednice Plav postavio je novu željeznu ogradu oko džamije u dužini od 90 metara i time uljepšao ovaj objekat, jedinstveni spomenik kulture u našim krajevima, koji gotovo šest vjekova služi svojoj svrsi u kontinuitetu. Ima specifičnu arhitekturu, posebno zbog duboreza i arabeski. Jedan dio je zidan kamenom, a drugi – sofraluci, izrađen je od drveta. Do renoviranja 1986. godine imala je krov od daske (šindre) koji je tada zamijenjen plastičnim, imitacijom drvenog pokrivača. U njenom haremu je bunar i šadrvan. Iznad vrata džamije koja se nalaze između sofraluka i njenog unutrašnjeg dijela nalazi se luneta sa izrezbarenim natpisom na osmanskom jeziku: “obnovljeno godine 1286. (1869/1870), učiniše slavnom ovu džamiju”. Pod zaštitom je države kao kulturno-istorijski spomenik.

Sa lijeve strane ulaza, u džamiji je mermerna ploča novijeg datuma na kojoj piše da je džamija prvi put podignuta 1626. godine. Međutim, prema B. Agoviću, u znak zahvalnosti svome ocu Redžep-agi, njegova kći Fatima, supruga skadarskog vezira Kara Mahmut-paše Bušatlije, podigla je džamiju u rodnom Plavu, 1774. godine. Na fasadi je uklesana 1288. hidžretska godina i svjedoči da je džamija obnovljena 1871. godine. Sanacije su vršene 1963, 1974 i 1993. godine. Raniji pokrivač od šindre zamijenjen je plastičnim (imitacija šindre). Munare je znatno visočije od drugih u Plavu. Ima 14 metara i veoma je kvalitetno urađeno od borovine. U haremu se nalazi mezarje, gasulhana, abdesthana i šadrvan kojeg je izgradio Avdo Enverov Redžepagić 1991. godine. Graditeljska vrijednost i specifičnost ogleda se u naglašenoj primjeni drveta u enterijeru, duborezu, načinu postavljanja drvene munare na vanjskom kvadratnom postolju, kao i koncepciji ulaznog trijema od drveta. Zidana je kamenom utopljenim u krečni malter.

Prema tarihu na ulazu Šabovića džamija izgrađena je 1901 godine. Turski istoričar Abidin Temizer navodi da je džamiju podigao trgovac Haso Jakup Ferović 1880. godine kao sopstvenu zadužbinu. Nalazi se u blizini Redžepagića kule. Zidana je kamenim klesanicima, bez drvenih sofraluka. Veće sanacije doživjela je 1964. i 1979. godine. Ima dosta sličnosti sa ostalim džamijama ovog područja. Godine 1987. promijenjena je krovna konstrukcija džamije, a pokrivena termoplastom (imitacija šindre) i izgrađena nova drvena munara od borove daske, kao na ostalim džamijama u Plavu, Redžepagića i Carska. Na ulazu džamije dograđen je 2001. godine trijem ispred ulazne strane sa zasvedenim lukovima, iznad koga se nalaze tri male kupole. U haremu džamije nalazi se nekoliko starih mezara, kao i mezar imama ove džamije hadži Ahmeda ef. Šabovića. U sastavu džamije nalazi se abdesthana i gasulhana. U njoj su posljednjih decenija imami bili iz porodice Šabovića, a znatno su doprinijeli i njenom renoviranju, pa je narod zove Šabovića džamija.

Redžepagića kula je istorijski i kulturni spomenik smješten u Plavu (Crna Gora), koji se smatra jednim od najvažnijih i najstarijih objekata stambeno-odbrambene arhitekture u plavsko-gusinjskom kraju. Osnovne činjenice Lokacija: Plav, Crna Gora (u blizini Plavskog jezera). Tip objekta: Stambeno-odbrambena kula iz vremena Osmanskog perioda. Prvobitna gradnja: Najčešće se navodi da je kula podignuta 1671. godine od strane Hasan-bega Redžepagića, iako postoje predanja da datira i iz 15. vijeka. Arhitektura: Podignuta je na kvadratnoj osnovi i sastoji se od tri sprata. Prizemlje i niži spratovi su građeni od debelog kamena (preko 1 m), dok je gornji sprat (čardak) izrađen od drvenih konstrukcija. Kula ima puškarnice (otvore za odbranu), osmatračnice i pokrivene drvene balkone karakteristične za ovaj tip gradnje. Funkcija i korišćenje Kula je služila za odbranu i boravak porodice Redžepagić u vremenu kada su ovim prostorima obilovale međusobne borbe i plemenske napetosti. Prizemlje je korišteno za smještaj stoke i skladištenje, a spratovi iznad za stanovanje i odbranu. U slučaju napada, porodica bi se zabarikadirala u kuli i branila koristeći puškarnice i druge otvore. Kulturni značaj danas Redžepagića kula predstavlja najstariji i najbolje očuvani spomenik stambene i fortifikacione arhitekture u regiji te je zaštićen kao kulturno-istorijski spomenik. Pretvorena je u muzej, gdje se izlažu etnografske zbirke s tradicionalnim predmetima, nošnjama i alatima koji svjedoče o životu u ovom kraju. Kula se često posmatra kao simbol istorije i tradicije regiona te je jedno od glavnih turističkih odredišta Plava.