Rožaje

U svrhu izgradnje džamije, 1994. godine, Naza Luboder je uvakufila plac od 300 m2 za dušu rahmetli muža Paša. Deset godina kasnije, u martu 2004. godine, inicijativu za gradnju džamije je obnovila porodica Hakije Lubodera koji je uvakufio još 500 m2. Tada je zaživjela aktivnost na prikupljanju sredstava od mještana i iseljenika Rožaja, a najveće su donacije prikupljene u KSA, Libanu, Turskoj, Njemačkoj, Švajcarskoj i drugim državama. Radovi su započeti u ljeto 2004. godine. Izgradnja i opremanje džamijskog kompleksa trajala je sedam godina. Dimenzije džamije su 15×13 metara. Džamijski prostor je natkriven sa jednim velikim i šest malih kubeta (kupola) koja su obložena bakarom. Džamijski kompleks čine i mektebska prostorija, biblioteka, sala za sastanke, abdesthana, gasulhana, dva dućana i avlija od 100 m2 sa šadrvanom. Od 2007. vjerski obredi obavljali su se u pomoćnim prostorijama, a od 2009. u džamijskom molitvenom prostoru. Uz džamiju su podignute dvije jednošerefne munare čije su visine 41 m. Džamija na Bandžovom Brdu završena je 2011. godine, a nakon tragične smrti medresanta Almina Murića, 2017. godine, preimenovana je u Džamija Softa Almin Murić.

Kurtagića kula se nalazila u centru grada na obali Ibra, u Kurtagića mahali u Rožajama. Kulu je sagradio krajem 19. i početkom 20. stoljeća Suljaga, otac Iljazage Kurtagića. Kula je bila sagrađena na približno kvadratnoj osnovi i imala je prizemlje i dva sprata. Prizemlje i prvi sprat su bili zidani od kamena, od oblutaka sa pravilnim ugaonim tesancima i drvenim santračima. Ulazni portal je imao drveni okvir, sa dekorativnim lučnim nadvratnikom. Na prvom i drugom spratu pravilno su bili raspoređeni pravougaoni prozori sa drvenim okvirima. Prozori prvog sprata su bili veći od uobičajenih prozora kula Rožaja i moguće je da su naknadno izvedeni.

Ganića kula – Podsjećanje na vremena kada se živjelo u kulama i kada se, u burnim i opasnim vremenima, sigurnost porodice obezbjeđivala visokim i čvrstim zidovima. Ganića Kula je vrijedan istorijski spomenik i svjedok tih, davno prošlih, vremena. Nalazi se na izvorištu Ibra i smatra se da je nastala početkom 19. vijeka.

Džamija je izgrađena sredinom 15. vijeka. Mada, o vremenu njene izgradnje postoji više različitih podataka. Pretežno se smatra da je sagrađena 1450. godine u vrijeme vladavine Sultana Murata II Fatiha (Z. Azemović), pa je zato i zovu džamija Sultana Murata II. Drugi tvrde da je izgrađena 1455. godine (M. Bećirbegović), a treći da je podigao 1629. godine sultan Murat IV u znak sjećanja na svoju majku (B. Agović). Ovo bi svakako bilo interesantno provjeriti u arhivima. Džamija je služila u početku za vojničku posadu, uz malu upravnu vlast, a zatim i ostale vjernike koji su prihvatili islam. Zajedno sa tvrđavom, u raznim bunama i ratovima, rušena je i obnavljana nekoliko puta. Prvobitni izgled džamije bio je kao i kod ostalih džamija toga vremena, sa drvenim trijemom natkrivenim na ulazu, koji se oslanjao na drvenim stubovima. Ogradni dio trijema bio je oivičen drvenim stubićima. Unutrašnji dio džamijskog prostora bio je veličine 9 x 9 metara sa mahfilom u dubini od tri metra. Džamija je građena od poluobrađenog lomljenog kamena. Na njoj su postojala dva reda prozora pravogaonog oblika. Bila je pokrivena šindrom. Oko džamije se nalazi muslimansko groblje sa znatnim brojem lijepo urađenih starih nadgrobnih spomenika sa natpisima na turskom i arapskom jeziku, među njima i nekoliko sa još nepročitanim epitafima. Pored džamije je i turbe Šejha Muhameda (Mehmeda) Užičanina, književnika i začetnika socijalnog pokreta u XVIII vijeku, o kome su pisali značajni naučnici i književnici. Šejh je pogubljen od strane janičara 1750. godine u Balotićima kod Rožaja, a turbe mu je podigao Huršid-paša 1854. godine. Džamija je u više navrata renovirana. Zbog dotrajalosti stare džamije, na njenim temeljima sagrađena je nova u potpuno izmjenjenom obliku. U septembru 1966. godine započeta je njena gradnja, a završena 1968. godine. Godine 1977. izgrađeno je novo munare sa 2 šerefeta. Džamija je dobila drugi izgled. Urađen je trijem na ulazu, obnovljeno turbe, šedrvan i gasulhana. Ove radove finansirali su mještani Rožaja i okoline. Međutim, obnovljena džamija nije dugo izdržala zbog nestručno izvedenih radova. Tome su doprinijela i česta klizišta obale Ibra. Kako se sanaciji nije moglo pristupiti zbog narušene statike, džamija je srušena a na njenim temeljima, po treći put, podignuta je nova džamija. Njena izgradnja trajala je četiri godine, od 2004. – 2008. Godine, kada je svečano otvorena. Njenu dekoraciju, kako u enterijeru, tako i u eksterijeru, radili su turski graditelji. Vrhunsku dekoraciju čine arabeske sa ukrašenim ornamentima kao i unutrašnja kubat kaligrafski ispisana ajetima iz Kur’ana. Unutrašnjost džamije obložena je specijalnim keramičkim pločicama, koje upotpunjuju njenu ljepotu i dekoraciju. Pločice su uvezene iz Turske, a postavljane su pod nadzorom majstora koji su specijalizovani za ovaj posao. Posjetilac ima utisak da se nalazi u nekoj od džamija u Istanbulu. Ona spada među najljepše džamije ne samo ovoga kraja nego i šire. U prizemlju je velika haternama, na drugoj etaži je abdesthana i pomoćni molitveni prostor, a u gornje dvije etaže nalazi se prostor za obavljanje namaza. Sa sjeverne strane od ulaza obnovljeno je turbe Šejha Mehmeda Užičanina. Džamija ima dvije munare, devet kupola, od kojih su osam malih i jedno središnje veliko, ispod koga se nalaze manji lučni prozori koji služe za obasjavanje unutrašnjosti džamije. Kupole su obložene bakrom. Džamija je građena donacijama građana Rožaja i iseljenika iz Rožaja koji žive u Turskoj. Munare je finansirala Islamska zajednica Turske, a kameni ogradni zid harema džamije Turska agencija za mađunarodni razvoj i saradnju (TIKA).

Donja ili Kučanska džamija podignuta je 1830. godine sredstvima kučanskog džemata, a prema drugom kazivanju oko 1779. godine. U nekim izvorima kao godine njene izgradnje pominju se i 1780., 1787. i 1819. godina. Usmeni izvori govore da je dio svog zemljišta za izgradnju džamije uvakufio hadži Suljaga ef. Kardović, mujezin koji je živio u kučanskoj mahali, današnjoj ulici “Mustafa Pećanin”. Stilom gradnje džamija odslikava sredinu u kojoj se nalazi. Građena je od kamena sa drvenim hatulama od tesane borovine. Kamen je vidljiv na fasadi a sa unutrašnje strane je omalterisana. Ima visoki drveni krov pokriven šindrom i drveno munare. Imala je trijem sa drvenim stubovima, drvenom ogradom i vanjskim mahfilom na galeriji trijema. Trijem je zatvoren 1983. godine. Na istočnoj strani džamije postojao je mekteb, koji je izgorio 1. februara 1870. godine zajedno sa jednom kafanom i dva dućana ispod nje. Na toj lokaciji 1985. godine izgrađena je velika zgrada u kojoj je smješteno sjedište Medžlisa Islamske zajednice Rožaja, mekteb, kao i četiri imamska stana. Ova građevina prilično je zatvorila prostor u kojem je dominirala stara džamija. Džamija je u više navrata obnavljana sredstvima Kučanskog džemata. Ipak, njena autentičnost sačuvana je do današnjih dana. Uprava za zaštitu kulturnih dobara Ministarstva kulture Crne Gore džamiju je proglasila 2016. godine kulturnim dobrom od nacionalnog značaja.