Ulcinj

Turbe Fani, nalazi se na Pristanu (Rana), ispred Male (gradske) plaže, na jugoistočnom podnožju Starog grada. Ono je u ogradnom zidu u kome se nalaze dva mezara, jedan pored drugog. Vjeruje se da su to mezari dva šejha, braće Huseina i Luftije Fani. Prema legendi, 1719. godine, Husein i Ljutfija spasili su grad od Venecijanaca. U znak sjećanja na njihovo herojstvo sagređeno im je turbe. Kaže se da su dva brata otišla da pregovaraju sa Mlečanima, koji nijesu pristali na pregovore i odrubili su im glave. Tu kreće legenda prema kojoj su “obezglavljena braća počela koračati morem ka obali i pali su upravo tu, na mjestu gdje se danas nalaze turbe. Vidjevši to Mlečani su okrenuli jedra i nikada se više nijesu vratili”. Bez obzira na legendu, ulcinjski hroničar Ismet Karamanaga kaže da su dva brata šejha ljudi koji su zaista živjeli u gradu. Prema drugom predanju, koje navodi B. Agović, šehidi su se zvali Ljud i Jahja. Bili su iz familije Fani, kojih i danas ima u Draču. Ova dva pravednika, kaže se, borila su se protiv Mlečana na obali grada i u borbi poginuli. Čim su izdahnuli, more se toliko ustalasalo da se iskrcani Mlečani nijesu mogli vratiti na svoje lađe i tu su bili pobijeni. Ljud i Jahja su sahranjeni na Pristanu i na grobovima im je sagrađeno turbe, koje je kasnije porušeno, a njihova su tijela ostala pored morske obale u ogradnom zidu, gdje se i danas nalaze. Do 1920. godine ovo turbe je nadgledao Cafo Fani, potomak njihove familije, koji se tada odselio u Drač. Danas o turbetu brinu članovi porodice Maksuta Pekua. Grobovi su prekriveni čohom, preko koje su položeni peškiri.

Turbe se nalazi sa zapadne strane Pašine džamije, koju su podigli Ulcinjani 1719. godine dobrima koja su zaplijenjenili mletačkim brodovima nakon odbrane grada, a u čast osvajaču grada, legendarnom admiralu Ali paši Kiliču iz Carigrada. Godine 1743. uz džamiju je sagrađen hamam koji je dobijao vodu preko kamenih kanala od česme iz XVII vijeka, koja se nalazila na uzvišenju preko puta džamije. Vjeruje se da je iste godine izgrađeno turbe u kojem se nalaze dva mezara, imama Huseina efendije i mujezina Halila Ibn Alutija. Pašina džamija sa haremom i ostalim objektima zaštićena je kao kulturno-istorijski spomenik.

Džamiju Pomoraca (Xhamia e Detarëve) izgradio je Ibrahim paša Bušatlija Skadarski 1798. godine u znak zahvalnosti Allahu, nakon bitke na Krusima u kojoj je izgubio brata, Mahmud pašu Bušatliju, a sam bio teško ranjen. U Jednom dokumentu osmanskog arhiva u Istanbulu stoji da “Ibrahim-paša Bušatlija Skadrski pravi jednu džamiju u Ulcinju i za njeno održavanje ostavlja vakuf od četiri dućana u Skadarskoj čaršiji”. Prema tim dokumentima džamija nosi njegovo ime od 1890. godine. Oko perioda njene izgradnje postoje predanja prema kojima ona datira iz I vijeka. Kaže se da su je izgradili arapski trgovci koji su se nastanjivali u Ulcinju još od 873. godine, a da je Ibrahim paša Skadarski samo obnovio. Bila je izuzetne ljepote, sa visokom munarom i nekoliko lučnih svodova sa zapadne strane. Munara je bila od lijepo oblikovanog kamena vezanog olovom na čijem se vrhu nalazio feral, čija je svjetlost pomorcima bila signal da se približavaju Ulcinju. Visoka 36 metara, vitko se uzdizala i dominirala je Pristanom. Džamija je bila četvorokrovnog svoda, pokrivena ćeramidom, a na ulazu imala je trijem. Nalazila se desetak metara od morske obale, odnosno od pijeska Male plaže. Zato se i nazivala Džamija na pijesku (Xhamia në Ranë). Nazivala se i Mornarskom džamijom (Xhamia e Marinarëve) jer je najviše služila mornarima i pomorcima, koji su u njoj obavljali vjerske obrede prilikom odlaska i dolaska sa dalekih prekomorskih destinacija. U njenom haremu postojalo je groblje. Vlasti Kraljevine Jugoslavije srušile su džamiju 1931. godine.U međuvremenu prostor na kojem se nalazila džamija pretvoren je u parkiralište, zatim nasut asfaltnim slojem. Njeni temelji otkriveni su prilikom gradnje privatnog objekta, aprila 2003. godine, a iskopi završeni krajem maja, iste godine. Nakon duge procedure povraćaja lokacije Islamskoj zajednici, napokon, 3. aprila 2008. godine započeti su radovi na njenoj obnovi. Radovi su nadzirani od strane Islamske zajednice Ulcinja i Muftijstva Alanje (Turska), pri čemu je Mehmet Nevzat Šifa sa sinovima dao poseban doprinos. Radove su izvodili renomirani turski majstori, specijalizovani za oblast graditeljstva i unutrašnju dekoraciju džamija. Rekonstrukcija džamije izvršena je veoma stručno i autentično, pa je Džamija Pomoraca jedna od najljepših džamija u Crnoj Gori i jedina na samoj obali mora. Svečano je otvorena 1. juna 2012. godine.